Риёзус солиҳийн шарҳи муқаддима

بسم الله الرحمن الرحيم

 

وَمَا تَوفِيقِي إلَّا بِاللهِ عَلَيهِ تَوَكَّلْتُ

رَبِّ يَسِّرْ وَأَعِنْ

[خُطْبَةُ الْكِتَابِ]

 

مقـــدمة  المؤلف

 

الحَمْدُ للهِ الوَاحِدِ القَهَّارِ، العَزِيزِ الغَفَّارِ، مُكَوِّرِ اللَّيْلِ عَلَى النَّهَارِ، تَذْكِرَةً لأُولِي القُلُوبِ وَالأَبْصَارِ، وَتَبْصِرَةً لِذَوِي الأَلْبَابِ وَالاِعْتِبَارِ، الَّذِي أَيْقَظَ مِنْ خَلْقِهِ مَنِ اصْطَفَاهُ فَزَهَّدَهُمْ فِي هَذِهِ الدَّارِ، وَشَغَلَهُمْ بِمُرَاقَبَتِهِ وَإِدَامَةِ الأَفْكَارِ، وَمُلاَزَمَةِ الإِتِّعَاظِ وَالإدِّكَارِ، وَوَفَّقَهُمْ للدُّؤُوبِ فِي طَاعَتِهِ، وَالتَّأَهُّبِ لِدَارِ القَرَارِ، وَالْحَذَرِ مِمَّا يُسْخِطُهُ وَيُوجِبُ دَارَ البَوَارِ، وَالْمُحَافَظَةِ عَلَى ذَلِكَ مَعَ تَغَايُرِ الأَحْوَالِ وَالأَطْوَارِ‏.‏ أَحْمَدُهُ أَبْلَغَ حَمْدٍ وَأَزْكَاهُ وَأَشْمَلَهُ وَأَنْمَاهُ‏.

وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ البَرُّ الكَرِيمُ، الرَّؤُوفُ الرَّحِيمُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، وَحَبِيبُهُ وَخَلِيلُهُ، الْهَادِي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ، وَالدَّاعِي إِلَى دِينٍ قَوِيمٍ‏.‏ صَلَوَاتُ اللهِ وَسَلَامُهُ عَلَيهِ وَعَلَى سَائِرِ النَّبِيِّينَ، وَآلِ كُلٍّ، وَسَائِرِ الصَّالِحِينَ‏.

أَمَّا بَعْدُ‏:‏

فَقَدْ قَالَ اللهُ تَعَالَى‏:‏ ‏{‏وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ * مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ‏}‏ ‏[‏الذاريات‏:‏ 56، 57‏]‏ وَهَذَا تَصْرِيحٌ بِأَنَّهُمْ خُلِقُوا لِلْعِبَادَةِ، فَحَقَّ عَلَيْهِمُ الإعْتِنَاءُ بِمَا خُلِقُوا لَهُ وَالإِعْرَاضُ عَنْ حُظُوظِ الدُّنْيَا بِالزَّهَادَةِ، فَإِنَّهَا دَارُ نَفَادٍ لَا مَحَلُّ إِخْلَادٍ، وَمَرْكَبُ عُبُورٍ لَا مَنْزِلُ حُبُورٍ، وَمَشْرَعُ انْفِصَامٍ، لَا مَوطِنُ دَوَامٍ‏.‏ فَلِهَذَا: كَانَ الأَيْقَاظُ مِنْ أَهْلِهَا هُمُ العُبَّادُ، وَأَعْقَلُ النَّاسِ فِيهَا هُمُ الزُّهَّادُ‏.‏ قَالَ اللهُ تَعَالَى‏:‏

{إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ. كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ‏}‏ ‏[‏ يونس‏:‏ 24‏]‏

والآيَاتُ فِي هَذَا الْمَعْنَى كَثِيرَةٌ وَلَقَدْ أَحْسَنَ القَائِلُ‏:‏

 

إنَّ للهِ عِبَادًا فُطَـــنَا

طَلَّقُوا الدُّنْيَا وَخَافُوا الفِتَنَـا

نَظَرُوا فِيهَا فَلَمَّا عَلِمُوا

أَنَّهَا لَيْسَتْ لِحَيٍّ وَطَنًـــا

جَعَلُوهَا لُجَّةً وَاتَّخَـذُوا

صَالِحَ الأَعْمَالِ فِيهَا سُفُنَا

 

فَإِذَا كَانَ حَالُهَا مَا وَصَفْتُهُ، وَحَالُنَا وَمَا خُلِقْنَا لَهُ مَا قَدَّمْتُهُ؛ فَحَقٌّ عَلَى الْمُكَلَّفِ أَنْ يَذْهَبَ بِنَفْسِهِ مَذْهَبَ الأَخْيَارِ، وَيَسْلُكَ مَسْلَكَ أُولِي النُّهَى وَالأَبْصَارِ، وَيَتَأَهَّبَ لِمَا أَشَرْتُ إِلَيهِ، وَيَهْتَمَّ بِمَا نَبَّهْتُ عَلَيهِ. وَأَصْوَبُ طَرِيقٍ لَهُ فِي ذَلِكَ، وَأَرشَدُ مَا يَسْلُكُهُ مِنَ الْمَسَالِكِ، التَّأَدُّبُ بمَا صَحَّ عَنْ نَبِيِّنَا سَيِّدِ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ، وَأَكْرَمِ السَّابِقِينَ واللَاحِقِينَ، صَلَوَاتُ اللهِ وَسَلَامُهُ عَلَيهِ وَعَلَى سَائِرِ النَّبيِّينَ. وَقَدْ قَالَ اللهُ تَعَالَى: {وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى} [المائدة-2]

وَصَحَّ عَنْ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قالَ:

1- «وَاللهُ فِي عَوْنِ العَبْدِ مَا كَانَ العَبْدُ فِي عَوْنِ أَخِيهِ» [م 2699 – د 4946 – ت 1425].

2- وَأَنَّهُ قَالَ: «مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ». [م 1893].

3- وَأَنَّهُ قَالَ: «مَنْ دَعَا إِلَى هُدًى كَانَ لَهُ مِنَ الأَجْرِ مِثْلُ أُجُورِ مَنْ تَبِعَهُ لَا يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيئًا». [م 2674 – د 4609 – حم 2/397].

4 - وَأَنَّهُ قَالَ لِعَليٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: «فَوَاللهِ، لأَنْ يَهْدِيَ اللهُ بِكَ رَجُلًا وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ حُمُرِ النَّعَمِ». [خ 3009- م 2406].

فَرَأَيتُ أَنْ أَجْمَعَ مُخْتَصَرًا مِنَ الأَحَادِيثِ الصَّحِيحَةِ، مُشْتَمِلًا عَلَى مَا يكُونُ طَرِيقًا لِصَاحِبِهِ إِلَى الآخِرَةِ، وَمُحَصِّلًا لآدَابِهِ البَاطِنَةِ وَالظَّاهِرَةِ، جَامِعًا للتَّرْغِيبِ وَالتَّرْهِيبِ، وَسَائِرِ أَنْوَاعِ آدَابِ السَّالِكِينَ: مِنْ أَحَادِيثِ الزُّهْدِ وَرِيَاضَاتِ النُّفُوسِ، وَتَهْذِيبِ الأَخْلَاقِ، وَطَهَارَاتِ القُلُوبِ وَعِلَاجِهَا، وَصِيَانَةِ الجَوَارِحِ وَإِزَالَةِ اعْوِجَاجِهَا، وَغَيرِ ذَلِكَ مِنْ مَقَاصِدِ الْعَارفِينَ.

وَأَلتَزِمُ فِيهِ أَنْ لَا أَذْكُرَ إلَّا حَدِيثًا صَحِيحًا مِنَ الْوَاضِحَاتِ، مُضَافًا إِلَى الْكُتُبِ الصَّحِيحَةِ الْمَشْهُورَاتِ، وَأُصَدِّرُ الأَبْوَابَ مِنَ الْقُرْآنِ الْعَزِيزِ بِآيَاتٍ كَرِيمَاتٍ، وَأُوَشِّحَ مَا يَحْتَاجُ إِلَى ضَبْطٍ أَوْ شَرْحِ مَعْنًى خَفِيٍّ بِنَفَائِسَ مِنَ التَّنْبِيهَاتِ. وَإِذَا قُلْتُ فِي آخِرِ حَدِيثٍ: مُتَّفَقٌ عَلَيهِ فَمَعْنَاهُ: رَوَاهُ البُخَارِيُّ وَمُسْلِمٌ.

وَأَرجُو - إنْ تَمَّ هَذَا الْكِتَابُ - أَنْ يَكُونَ سَائِقًا للمُعْتَنِي بِهِ إِلَى الْخَيْرَاتِ، حَاجِزًا لَهُ عَنْ أَنْواعِ الْقَبَائِحِ وَالْمُهْلِكَاتِ، وَأَنَا سَائِلٌ أَخًا انْتَفَعَ بِشَيءٍ مِنْهُ أَنْ يَدْعُوَ لِي، وَلِوَالِدَيَّ، وَمَشَايِخِي، وَسَائِرِ أَحْبَابِنَا، وَالْمُسْلِمِينَ أَجْمَعِينَ.

وَعَلَى اللهِ الكَريمِ اعْتِمَادِي، وَإِلَيْهِ تَفْوِيضِي وَاسْتِنَادِي، وَحَسْبِيَ اللهُ وَنِعْمَ الوَكِيلُ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ.

 

Ал‑ Воҳид, ал‑Қаҳҳор, ал‑Азиз, ал‑Ғаффор сифатли Зот Аллоҳга ҳамд бўлсин. Кечани кундузга киритувчи, қалблар ва қалб кўз эгаларига эслатма, ақл ва эътибор эгаларига кўрсатма бердики, халқидан танлаб олганларни уйғотди, ушбу дунё ҳовлисида зоҳид қилди, муроқаба, фикр саботлиги, ваъз‑насиҳатни унутмасдан лозим тутувчи, тоатида одатга муваффақ, қарор диёри охиратга тайёрланувчи, жаҳаннам диёрини вожиб қилиб, ғазабини келтирадиган нарсалардан четланувчи, давр ва ҳолатлар ўзгаришига қарамасдан ана шу ҳолатни сақлаб қолувчи қилганига У Зотга ҳамд бўлсин! Унга ҳамдларнинг энг етуги, покизаси, қамровлиси, тараққий этувчиси бўлсин.

Ал-Барр, ал-Карим сифатли Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ. У, ар-Рауф ва ар-Роҳимдир. Ва яна гувоҳлик бераман, саййидимиз Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳнинг қули ва расули, ҳабиби ва халилидирлар. Тўғри йўлдаги ҳидоятга йўлловчи, тўғри динга чақирувчидирлар. У зотга, бошқа пайғамбарларга, барчаларининг оилаларига ва бошқа солиҳларга Аллоҳнинг салавоти ва саломлари бўлсин!

Аммо баъд!

Батаҳқиқ Аллоҳ таоло: «Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим. Мен улардан ризқ хоҳламасман ва Мени тоамлантиришларини ҳам хоҳламасман», деб айтган. (Зарият сураси, 56‑57‑ оятлар)

Мана шу оят, уларни ибодат қилишлари учун халқ қилинганларини очиқ‑ойдин баён этмоқда. Демак, инсонлар нима учун халқ қилинган бўлсалар ўша нарсага эътибор қаратмоқлари ва зоҳидлик билан дунё насибаларидан юз ўгирмоқлари ҳақлидир. Чунки, бу дунё фонийлик диёри бўлиб, абадий макон эмасдир. Ўтиб олиш учун миниладиган маркаб бўлиб, хурсанд бўлинадиган манзил эмас. Ажралиш маскани бўлиб, бардавомлик ўрни эмас. Ўша дунё аҳлининг энг уйғоқлари обидлар бўлиб, одамларнинг энг ақллиси зоҳидлардир.

Аллоҳ таоло: «Албатта, дунё ҳаётининг мисоли худди Биз осмондан туширган сувга ўхшайди. Бас, одамлар ва чорвалар ейдиган ер набототи у билан аралашиб, ер безагини олганда ва зийнатлаганда ҳамда унинг аҳли, энди бунга эришдик, деб ўйлаганда, кечаси ёки кундузи унга Бизнинг амримиз келади. Биз уни худди куни кеча яшнаб турмагандек қуритиб қўямиз. Тафаккур қиладиган қавмлар учун оятларимизни ана шундай батафсил баён қилурмиз». (Юнус сураси, 24-оят)

Бу маънодаги ворид бўлган оятлар кўпдир.

 

Мана бу шеърдаги сўзни айтувчи ҳам нақадар рост айтибди:

 

Ҳушёр ва закий бандалар асли,

Дунёни талоқ қилиб, фитнасидан қўрқарлар,

Дунёга қараб, фикр этишиб бир оз,

Тирикларга ватан эмаслигин биларлар,

Дунёни тубсиз уммон, деб билганлар ундан,

Солиҳ амалларин кема қилиб ўтарлар.

 

Демак, дунёнинг ҳолати мен васф қилгандек бўлса, бизнинг ҳолимиз эса юқорида айтган нарсам узра халқ этилган бўлса, мукаллаф кимсага ахёр ва яхшиларнинг йўлини тутмоғи ҳамда ақл-басират эгаларининг йўналишига тушиб, ишора қилган нарсаларимга тайёрланиб, огоҳ этган нарсаларимга эътиборли бўлмоғи ҳақлидир. Бунинг учун энг тўғри йўл ва одобланиш йўналишларининг энг расо бўлгани аввалгию, охиргиларни саййиди, олдингию, кейингиларнинг ҳурматлиси набийимиздан саҳиҳ ҳолда етиб келган ҳадиси шарифлар билан одобланмоқликдир. У зотга ва бошқа пайғамбарларга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин!

Аллоҳ таоло: «Яхшилик ва тақво йўлида ҳамкорлик қилинг» (Моида сураси, 2-оят), деб айтган.

islom.uz © 2003-2022.
Барча ҳуқуқлар ҳимояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.


Яндекс.Метрика
Masjid.uz.
Отличные.